|
Oprichting
Het kunstmagazine ‘wendingen’ had haar debuut in 1918 en bleef voortbestaan tot 1932. De uitgave was een initiatief van het Amsterdamse genootschap ‘Architectura et Amicitia’, onder leiding van de gedreven hoofdredacteur, architect en vormgever H.Th. Wijdeveld. De overige redactieleden waren eveneens architecten, allemaal opgeleid in de laat 19e eeuwse school van Cuypers. Daarnaast hadden twee specialisten op het gebied van decoratieve kunsten, J.M.L. Lauweriks en R.N. Roland Holst, lange tijd een invloedrijke rol.
ontwerp H.Th. Wijdeveld
Inhoud
Alle uitgaven van ‘Wendingen’ zijn gewijd aan een specifiek thema op het gebied van architectuur of daaraan gerelateerde kunst en vormgeving. Zo verschenen nummers over de decoratieve architectuur van De Amsterdamse School, het functionalisme van De Haagse School van Dudok en Wouda, de Van Nelle Fabriek, een zevendelige serie over het erk van Frank LLoyd Wright, nummers over stedenbouw en de aan architectuur gerelateerde beeldhouwkunst van Hildo Krop en Hohn Rädecker. In de tweede jaargang werd ook aandacht besteed aan andere kunstdisciplines, bijvoorbeeld interieurontwerpen (Gispen), gebruiksvoorwerpen (glas en keramiek van Chris Lebeau en Copier), grafische kunst, theater en dans. Bovendien was een speciaal Art Deco nummer gewijd aan de ontwerpen van Eileen Gray. Oorspronkelijk was ‘Wendingen’ opgezet als maandblad. Uiteindelijk zijn er 116 nummers uitgegeven in veertien jaar tijd, gemiddeld acht uitgaven per jaar. De oplage varieerde van 650 tot 1300 nummers (bijvoorbeeld de populaire F. Lloyd Wright-serie in 1925) en de prijs variërde van f 1,75 voor het eerste nummer tot f 7,- in 1925.
Omslagontwerp
‘Wendingen’, dat drie maanden na het ontstaan van De Stijl verscheen, was een progressief blad. Het bood een forum voor architecten en andere kunstenaars die actuele kwesties binnen hun vak aan de orde wilden stellen. Verschillende kunstdisciplines kwamen hierdoor in dit tijdschrift samen. Bovendien kreeg bij iedere uitgave een andere kunstenaar de opdracht voor het omslagontwerp, waardoor ook de vormgeving van het blad tot stand kwam vanuit verschillende artistieke invalshoeken én de naamsbekendheid van de kunstenaar werk vergroot. Wijdeveld bood de kunstenaars een maximale vrijheid; het ontwerp hoefde geen samenhang te vertonen met de inhoud van een nummer.
Mystiek-symbolische ontwerpen door Roland Holst, Van Konijnenburg of Toorop werden afgewisseld met functionele (Gispen, Dudok, Van der Vlugt) of puur decoratieve ontwerpen (Lauweriks, Liaon Cachet). Ook ontwerpers van advertenties kregen geen regels opgelegd.
Vormgeving
In de vormgeving van het blad is een rode draad waarneembaar. Hiervoor was redacteur Lauweriks verantwoordelijk. Hij bepaalde dat de uitgaven moesten voldoen aan een standaard vierkant formaat van 33 x 33 cm (conform de verhoudingen van een Japanse tatami-mat). Het ontwerp liep meestal door op de achterzijde van het tijdschrift. Naam, decoratie en afbeeldingen kregen een gelijkwaardige behandeling. Er werd meestal op rijstpapier, eenzijdig, gedrukt. Ook werden bladzijden gevouwen en de nummers met de hand gebonden. Deze (Japanse) vormgevingskenmerken werden ook bij de functionalistische ontwerpen van Dudok, Wouda en Van der Vlugt in de jaren twintig nog gehanteerd. Modern ontwerp ging zo hand in hand met uitgangspunten uit de Japanse vormgeving die begin 20e eeuw hun intrede in Nederland deden. Dankzij de invloed van Lauweriks bleef de uitzonderlijke kwaliteit van het blad als geheel gewaarborgd.
Verzamelwek
Wendingen 1918 - 1932 : architectuur en vormgeving / Martijn Le Coultre, 2001 - ISBN 1568982763
24.8 x 24.8 cm, harde kaft, 280 pagina's, 110 z/w illustraties, 175 vierkleuren afbeeldingen.
| Typografie
Wijdeveld speelde een cruciale rol in de typografische vernieuwing van het blad; er werd gebouwd, gemetseld met letters en andere visuele elementen. Covernaam en titels werden in rechthoekige vormen geconstrueerd. De letters werden opgebouwd uit zetmateriaal, meestal schreefloos en in een heldere en expressieve stijl. Deze onorthodoxe typografie is bekend geworden als de ‘Wendingen-’ of ‘Wijdeveldstijl’. De plaatsing van de relatief strak vormgegeven letters en woordopbouw binnen overwegend dynamisch en weelderige composities, werd typerend voor veel ‘Wendingen’-uitgaven. |
|
|
De stijldiversiteit in vormgeving bepaalde de kracht en aantrekkelijkheid van het blad. Het tijdschrift had een grote invloed: adverteerders, boekontwerpers, de Amsterdamse Grafische School, uitgeverij Joh. Enschedé en het kunstblad De Stijl namen (delen van) de ‘Wendingenstijl’ over. Het tijdschrift sloeg een brug tussen het laat 19e eeuwse eclecticisme en de internationale trend van functionalisme in het interbellum. |
Omslagen
Hieronder 54 willekeurige covers van het maandblad Wendingen uit de periode 1918 t/m 1931
Nr 4 - 1923 Middenstandswoningbouw uitbreidingsplan Zuid door J.P.Mieras - lithografie Albert Klein
Lees de gehele inhoud |
Nr. 1 - 8ste serie - 1927, Beeldhouwwerken |
Kunst en Techniek, ontworpen door Gispen, 1928 |
Wendingen 1923 Affiches van Nederlandse kunstenaars |
1928, nummer over poppen en marionetten, nummer 11 van de 9e serie. omslag steendruk door A. Kurvers |
Nr. 6 van de 7e serie (1928) beeldhouwkunst |
Nr. 5 - 8ste serie - 1927 Zweedse bouwkunst |
Nr. 2 van de 8ste serie (1927), gewijd aan Interieur |
Nr 9 en 10 van de zesde serie (1924). M. de Klerk uitgevoerde bouwwerken. Omslag lithografie Tine Baanders, fotos Bernard Eilers. |
Nr 2 van de 12de serie (1931) over Nederlandsche Affiches (Vegter, De Koo, Walter, Gispen, Kurvers, Schuitema, Lebeau ea). |
Nr. 8 en 9, aug/sept 1920, 3e jaar. Omslag houtsnede H. A. van den Eijnde. 48 Illustraties naar werken van Josef Hoffmann. Inleiding door J. Boterenbrood. |
2e jaar juli en aug 1919: Houtsnijdersnummer. |
1924 nr. 2 van de 6e serie
Geheel gewijd aan reisschetsen en studies van architect M. de Klerk |
1924 M. de Klerk nr. 7 van de 6e serie Geheel gewijd aan portret- tekeningen door architect M. de Klerk |
1921 nr. 7/8 engelse versie over marionetten. Cover houtsnede van Lion Cachet. |
Nr. 5 - 9de serie - 1928, Hindoe-Javaanse beeldhouwkunst |
Nr. 3 van de 8e serie 1927
Gewijd aan Joh. de Meester jr. bij het Vlaamsche volkstooneel en elders.
Omslag teekening van Anton Kurvers |
Nr. 1 - 11de serie 1930 Rothenburg o/t |
Nr. 8 - 9de serie 1928, Spotprenten van Albert Hahn Sr |
Nr. 10 - 9de serie - 1928 Grafische Kunst |
Nr. 9 - 11de serie - 1931 Beeldstatistiek |
Nr. 5 - 3de serie - 1920 Hongarije |
11-de serie(1930):nr.5
Luchtfoto's van Nederland;Amsterdam 1930 18 pp Ills
Omslaglithografie:Arthur Staal |
Nr. 4 -11 serie, 1921, Hendrick Petrus Berlage (1856-1934). Frank Lloyd Wright. |
Nr 2 van 1925 gewijd aan Hildo Krop. Met houtsnede z/w. op voor- en achterzijde omslag door HILDO KROP |
Nr 12 van 1918 gewijd aan Jan Toorop, Oorspr. omslag ontw. WILLEM VAN KONIJNENBURG |
nr. 5/6 - 1923 werk van den Nederlandschen beeldhouwer J. Mendes da Costa |
Nr. 3 - 12de serie - 1931, Glasramen van Joep Nicolas |
No 1 (1931), gewijd aan beeldend werk van S. Jesserun de Mesquita. Omslag van De Mesquita |
No 11, 1919. Omslag houtsnede door Hildo Krop |
Nr 4 april 1919. Omslag ontwerp Mej. P. Bolken. Over Lauweriks, Luthman, Wijdeveld Van Loghem ea. |
Nr.12 van de 9e serie 1928, geheel gewijd aan Russische ikonen. |
Nr. 11 en 12 (1924) van de 6e serie. Gewijd aan kristallen. |
Nr. 8 (1924) Dudoknummer
Omslagontwerp van W.M. Dudok. |
 |
 |
 |
 |
12-de serie(1931):nr.7 en 8
Scholenbouw;Amsterdam 1931 30 pp Ills
Omslaglithografie:Ir.H.T.Zwiers |
12-de serie(1931):nr.4
Landhuizenarchitectuur;Amsterdam 1931 18 pp Ills
Omslaglithografie:Ir.H.T.Zwiers |
10-de serie(1929):nr.4
Restauratie en herbouw van den toren St.Nicolaaskerk
door M.de Klerk;Amsterdam 1929 18 pp Ills
Omslaglithografie:J.Sjollema |
 |
Jg. VII, 1: JESSURUN de MESQUITA, S. Teekeningen en etsen. 1925. 4º. Owrps., woodcut front cover by Jessurun de Mesquita. |
Series VII 1925 no. 3 |
Wendingen no.5/6, serie V (1923) |
Wendingen vol. 3, nr 11 & 12 (1920)
H.P. Berlage. Het ontwerp voor het Gemeente Museum te 's-Gravenhage.
Amsterdam, 1920. 16 pp. Ills. Omslaglithografie Jac.Jongert. |
P. Behrens. Woningbouwnummer.
Amsterdam, 1920. 44 pp. Ills.
Omslaglithografie M. de Klerk. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.3, nr 3 & 4). |
K.P.C. de Bazel. Onze tijd en het werk van M. de Klerk.
Amsterdam, 1919. 24 pp. Ills.
Omslaglithografie T. Poggenbeek. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.2, nr 2). |
R. Roland Holst. Schelpen.
Amsterdam, 1923. 50 pp. Ills.
Omslaglithografie R. Roland Holst. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.5, nr 8 & 9). |
C.J. Blaauw. Hermann Finsterlein.
Amsterdam, 1924. 36 pp. Ills.
Omslaglithografie H. Finsterlein. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.6, nr 3). |
R. Roland Holst. Glas in lood.
Amsterdam, 1923. 38 pp. Ills.
Omslaglithografie Jac. Jongert. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.5, nr 1). |
R. Roland Holst. Kunst in reclame.
Amsterdam, 1919. 38 pp. Ills.
Omslaglithografie J.B. Heukelom. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.2, nr 5). |
H.Th.Wijdeveld. Hooge gebouwen...
Amsterdam, 1923. 38 pp. Ills.
Omslaglithografie Johan Polet. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.5, nr 3). |
M. de Klerk. Restauratie St. Nicolaaskerk.
Amsterdam, 1929. 38 pp. Ills.
Omslaglithografie J. Sjollema. Typografie H.Th.Wijdeveld. (Wendingen vol.10, nr 4). |
|
